.jpg)
.jpg)
.jpeg)
.jpg)
The Daily Telegraph newspaper wrote: Why do Kurds have fewer supporters in the West than 3 million Palestinians? but kurdish peoples is more than 70 millions.
The Daily Telegraph argues that limited Western support for the Kurds stems from an asymmetric focus on Israel, as Kurdish oppressors include key allies like Turkey, contrasted with the heavily publicized Palestinian cause. Despite a substantial population, the Kurdish movement lacks centralized representation and faces fragmented opposition across multiple states, hindering global solidarity campaigns. Read the full analysis at..
The reason for this question is that nearly 30 countries support the Palestinians, such as Qatar, Saudi Arabia, Iran, Turkey and other Islamic countries, and the reason for the strong support for the Palestinians in Europe is mostly anti-Semitic. Anti-Semitic people are employees in government offices, and if you study the history of parties in Scandinavian countries, they were organized based on Hitler's thinking at the beginning, which means that the popularity of the Nazis still exists among some segments of the people.
Regarding the lack of support for the 70 million Kurds, it was due to the governments' policies of appeasement with dictatorial countries in the region. For example, Turkey is a member of NATO, and through NATO policy, they prevent politicians from supporting the Kurds. For example, several people in the Swedish Left Party supported the Kurds, but they could not get into parliament because of security issues and an agreement they have with Turkey, so they act based on Turkish policy.
For example, a radio station called Radio Zayla used to broadcast in Kurdish, but because Turkey put pressure on Sweden when Sweden wanted to become a member of NATO, this Kurdish radio station was closed at the request of Turkey. Thousands of Kurdish cultural groups were closed in Sweden at the request of Türkiye.
European and Western countries look at the Kurds with this security perspective as an oppressed nation and this behavior is due to the agreement and contract they have with Turkey. Currently, NATO has a problem with Russia over Ukraine and to satisfy Erdogan as a NATO spy who is spying against Russia, these countries do whatever Turkey asks of NATO member states. One of Turkey's demands is to destroy and prohibit the Kurds and pressure the Kurds to be less political. For example, European cowards take Kurdish children from their families by putting pressure on the Kurds. For example, Ms. Marzieh Hussein, aka Shahar Klar, has participated in anti-Turkey demonstrations several times. Then they identified her and eventually Turkish mercenaries complain about Marzieh and eventually the children take this woman away and she is not even allowed to meet her children. After the investigation, it became clear that several Palestinian Arab women and a Turkish woman had filed unfounded complaints against Marzieh Hussein based on racism.
Some different countries occasionally talk about the rights of the Kurds. These words have never been translated into action or national steps to support the Kurds. They have been more for political reasons than a realistic matter.
👇👇👇👇👇👇👇👇
The Kurdish Movement’has no Relationship with the Palestinian Struggle.
There are more than 70 million Kurds living in the world, and unfortunately, Westerners themselves have caused the division of Kurdistan among different countries, such as France and England.Therefore, different countries in the world act based on political and economic interests. Human rights and the defense of human beings do not exist in the minds and consciences of these Western politicians.
Why have Kurds attracted so little of the moral passion mobilised elsewhere? Credit: Omar Karim/AFP
Why do some causes command all-consuming attention and allegiance while others are largely ignored or downplayed?
Why do those who profess concern for justice, human rights, and self-determination jump in with both feet in some cases, yet remain thunderously silent in others?
There is a compelling case study in the modern Middle East. It involves the Kurds, a people numbering more than 40 million, who have been denied a state of their own for more than a century. Their plight has been largely ignored by a news media missing in action, indifferent campus activists, absentee protesters, a silent United Nations, and the practitioners of selective outrage in Western nations who profess to champion the victimised.
There could have been a Kurdish state after the defeat of the Ottoman Empire by the Allied Powers a century ago. The pathway was outlined in the 1920 Treaty of Sèvres, which addressed the future of the lands previously under Ottoman rule. Kurdish identity and aspirations were recognised, yet never translated into reality.
Instead, Kurdish-populated territories, or Kurdistan as it was called, were divided among what became modern-day Iran, Iraq, Syria, and Turkey. In the aftermath of war, diplomats and mapmakers in London and Paris redrew boundaries, created new states, and established spheres of influence as if the region were their private backyard.
A Syrian-Kurdish Peshmerga fighter in the town of Faysh Khabur, near the three-way border crossing between Iraq-Syria-Turkey, 2018
A Syrian-Kurdish Peshmerga fighter in the town of Faysh Khabur, near the three-way border crossing between Iraq-Syria-Turkey, 2018 Credit: Safin Hamid/AFP
That the Kurds were a distinct people, with their own history, identity, language, and culture, scarcely registered in this larger geopolitical design. They were consigned to a tragic fate that, for more than a century, has denied them nationhood.
Yet the Kurds have demonstrated remarkable resilience, refusing to surrender their aspirations or abandon their yearning for freedom, even in the face of periodic persecution, suppression of language, identity, and culture, and, in Iraq, genocide during Saddam Hussein’s Anfal campaign.
Indeed, because of Kurdish courage and valour, the United States and other Western nations have turned to them for crucial assistance when needed, including in the struggle against Saddam Hussein’s regime and later against Islamic State (ISIS), only to walk away when Kurdish support was no longer required. That sense of intermittent engagement by others helps explain the Kurdish proverb: “No friends but the mountains.”
The relentless targeting of the Kurds, however, has not captured the attention of those in the West who profess to be cheerleaders for the oppressed.
Who can recall a mass march for Kurdish rights and freedom through central London or central Toronto, or a major rally in New York’s Times Square or outside the Sydney Opera House? The Kurdish issue should check all the requisite boxes – victims of proven genocide, targets of chemical weapon attacks, thirst for self-determination, quest for liberation – yet no outcry, no flotillas, no campaigns, no sartorial solidarity, nothing at all. Why?
Why, for instance, do roughly five million Palestinians in the West Bank and Gaza engage the passion of so many, yet not more than 40 million Kurds?
The march leaves Exhibition road as many thousands of people march during the 78th Nakba Anniversary March on May 16, 2026 in London,
No one is marching for Kurdish rights in London Credit: Guy Smallman/Getty Images
Why do Palestinians, whose leaders have rejected numerous statehood proposals dating back to the 1937 Peel Commission, continue to have a devoted cheering section clamouring for a Palestinian state, while nearly 93 per cent of Kurds in Iraq, who voted for independence in a non-binding referendum in 2017, have been rebuffed by Iraq’s Iran-backed central government and largely ignored by the West?
Some argue the Kurds have unrealistic expectations. After all, they live in four established countries, so changing borders is not an option. Really? Borders drawn by distant colonial powers a century ago must be respected in perpetuity, even if they cavalierly neglected realities on the ground to advance self-serving geopolitical considerations?
In fact, borders can change. Recent examples abound. The Soviet Union crumbled, to be replaced by 15 successor countries. Yugoslavia collapsed and seven sovereign nations emerged. Czechoslovakia, like Yugoslavia, another post-First World War creation, experienced a “velvet divorce” between its Czech and Slovak components. South Sudan emerged as an independent nation from Sudan. So, too, Eritrea from Ethiopia and East Timor from Indonesia. Somaliland, meanwhile, has functioned as a de facto independent state apart from Somalia for more than three decad
ڕۆژنامەی دەیلی تەلەگراف نووسیویەتی: بۆچی کورد لە ڕۆژئاوا لایەنگرانی کەمترە لە 3 ملیۆن فەلەستینی؟ هۆکاری ئەم پرسیارە ئەوەیە کە نزیکەی ٣٠ وڵات پشتیوانی فەلەستینییەکان دەکەن، وەک قەتەر، سعودیە، ئێران، تورکیا و وڵاتانی دیکەی ئیسلامی و هۆکاری پاڵپشتی بەهێزی فەلەستینییەکان لە ئەوروپا زۆرتر دژە جوولەکەن. مرۆڤە دژە جووەکان فەرمانبەرن لە فەرمانگە حکومییەکان و ئەگەر لە مێژووی حیزبەکانی وڵاتانی سکاندیناڤیا بخوێنیتەوە، لەسەر بنەمای بیرکردنەوەی هیتلەر لە سەرەتاوە ڕێکخرابوون، ئەمەش مانای ئەوەیە کە جەماوەری نازیەکان تا ئێستاش لەنێو هەندێک توێژی خەڵکدا بوونی هەیە.
دژایەتی نێوان مافەکانی مرۆڤ و یاسا مرۆییەکانی ڕۆژئاوا. سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان سەفەری سوریای کرد. هەزاران نامە و وێنەی خۆمان لە ڕێگەی ئیمەیڵەوە بۆ نارد. لەبارەی مافی کورد لە سوریا هیچی نەگوت. هیچیان لەو بارەیەوە نەگوت. تەنیا دەیانویست گەمارۆکانی سەر سوریا لاببەن..
سەبارەت بە پشتیوانی نەکردنی ئەو ٧٠ ملیۆن کوردە، بۆ سیاسەتی هێورکردنەوەی حکومەتەکان بوو لەگەڵ وڵاتانی دیکتاتۆری ناوچەکە. بۆ نموونە تورکیا ئەندامی ناتۆیە و لە ڕێگەی سیاسەتی ناتۆوە ڕێگری لە سیاسەتمەداران دەکەن کە پشتیوانی کورد بکەن. بۆ نمونە چەند کەسێک لە پارتی چەپی سوید پشتیوانی کوردیان کرد، بەڵام بەهۆی کێشەی ئەمنی و ڕێککەوتنێک کە لەگەڵ تورکیا هەیانە نەیانتوانی بچنە پەرلەمانەوە، بۆیە لەسەر بنەمای سیاسەتی تورکیا مامەڵە دەکەن.
بۆ نمونە ڕادیۆیەک بە ناوی ڕادیۆ زایلە بە زمانی کوردی پەخشی دەکرد، بەڵام لەبەر ئەوەی تورکیا فشاری خستە سەر سوید کاتێک سوید ویستی ببێتە ئەندامی ناتۆ، ئەم ڕادیۆ کوردییە لەسەر داوای تورکیا داخرا. لەسەر داوای تورکیە هەزاران گروپی کولتووری کوردی لە سوید داخران.
وڵاتانی ئەورووپایی و ڕۆژئاوایی بەو ڕوانگەی ئەمنیەوە وەک نەتەوەیەکی ستەملێکراو سەیری کورد دەکەن و ئەم ڕەفتارەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەو ڕێککەوتن و گرێبەستەی لەگەڵ تورکیادا هەیانە. لە ئێستادا ناتۆ لەسەر ئۆکرانیا کێشەی لەگەڵ ڕووسیا هەیە و بۆ ڕازیکردنی ئەردۆغان وەک سیخوڕێکی ناتۆ کە سیخوڕی دژی ڕووسیا دەکات، ئەم وڵاتانە هەرچی تورکیا داوای لە وڵاتانی ئەندامی ناتۆ بکات دەیکەن. یەکێک لە داواکارییەکانی تورکیا، لەناوبردن و قەدەغەکردنی کورد و فشارخستنە سەر کورد بۆ ئەوەی کەمتر سیاسی بێت. بۆ نمونە ترسنۆکەکانی ئەوروپا بە فشارخستنە سەر کورد منداڵی کورد لە بنەماڵەکانیان وەردەگرن. بۆ نموونە خاتوو مەرزیە حسێن ناسراو بە شەهار کلار چەندین جار بەشداری لە خۆپیشاندانەکانی دژ بە تورکیادا کردووە. دواتر ناسنامەکەیان ناساند و دواجار بەکرێگیراوانی تورکیا گلەیی لە مەرزیە دەکەن و دواجار منداڵەکان ئەم ژنە دەبەن و تەنانەت بۆی نییە چاوی بە منداڵەکانی بکەوێت. دوای لێکۆڵینەوەکان دەرکەوت کە چەند ژنێکی عەرەبی فەلەستینی و ژنێکی تورک بە پشتبەستن بە ڕەگەزپەرستی سکاڵای بێ بنەمایان لە دژی مەرزیە حسێن تۆمار کردووە.
هەندێک وڵاتی جیاواز ناوبەناو باس لە مافەکانی کورد دەکەن. ئەم قسانە هەرگیز وەرنەگێڕدراونەتە کردار و هەنگاوی نەتەوەیی بۆ پشتیوانی لە کورد. ئەوان زیاتر لەبەر هۆکاری سیاسی بوون نەک بابەتێکی واقیعی.
زیاتر لە ٧٠ ملیۆن کورد لە جیهاندا دەژین و بەداخەوە ڕۆژئاواییەکان خۆیان بوونەتە هۆی دابەشبوونی کوردستان لە نێوان وڵاتانی جیاجیا وەک فەرەنسا و ئینگلتەرا.
بۆیە وڵاتانی جیاواز لە جیهاندا لەسەر بنەمای بەرژەوەندی سیاسی و ئابووری مامەڵە دەکەن. مافی مرۆڤ و بەرگری لە مرۆڤ لە مێشک و ویژدانی ئەم سیاسەتمەدارە ڕۆژئاوایانە بوونی نییە.
بۆچی کورد ئەوەندە کەم لەو سۆزە ئەخلاقییەی کە لە شوێنێکی دیکەدا کۆبووەتەوە، ڕاکێشاوە؟ وەرگیراوە لە: عومەر کەریم/ ئاژانسی فرانس پرێس
بۆچی هەندێک هۆکار فەرمان بە سەرنج و بەیعەتێکی هەموو شتێک دەخۆن لە کاتێکدا هەندێکی تر تا ڕادەیەکی زۆر پشتگوێ دەخرێن یان کەم دەکرێنەوە؟
بۆچی ئەوانەی ئیعتیراف بە خەمی دادپەروەری و مافەکانی مرۆڤ و چارەی خۆنووسین دەکەن لە هەندێک حاڵەتدا بە هەردوو پێ باز دەدەن، بەڵام لە هەندێکی تردا بە شێوەیەکی ڕەشەبا بێدەنگ دەمێننەوە؟
لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی مۆدێرن توێژینەوەیەکی کەیسی سەرنجڕاکێش هەیە. کورد دەگرێتەوە، گەلێک کە ژمارەیان زیاتر لە ٤٠ ملیۆن کەسە، کە زیاتر لە سەدەیەک لە دەوڵەتێکی تایبەت بە خۆیان بێبەشن. دۆخی نالەباری ئەوان تاڕادەیەکی زۆر لەلایەن میدیایەکی هەواڵییەوە کە لە کرداردا ون بووە، چالاکوانانی بێباکی کەمپەکە، خۆپیشاندەرانی ئامادەنەبوو، نەتەوە یەکگرتووەکانی بێدەنگ و پراکتیزەکارانی توڕەیی هەڵبژێردراو لە گەلانی ڕۆژئاوا کە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پاڵەوانی قوربانییەکانن، پشتگوێ خراوە.
دەکرا دوای شکستی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لە لایەن زلهێزە هاوپەیمانەکانەوە سەدەیەک لەمەوبەر دەوڵەتێکی کوردی هەبوایە. ڕێگاکە لە پەیماننامەی سیڤرێس لە ساڵی ١٩٢٠دا هاتووە کە باس لە داهاتووی ئەو خاکانە دەکات کە پێشتر لە ژێر دەسەڵاتی عوسمانیدا بوون. شوناس و ئاواتەکانی کورد دانیان پێدانرا، لەگەڵ ئەوەشدا هەرگیز نەکرایە واقیع.
بەڵکو ئەو خاکانەی کە کوردنشینن، یان کوردستان وەک ناویان لێنرا، دابەشکرابوون بەسەر ئەو وڵاتانەی کە بوونە ئێرانی مۆدێرن، عێراق، سوریا و تورکیا. لە دوای شەڕ، دیپلۆماتکاران و نەخشەسازەکان لە لەندەن و پاریس سنوورەکانیان کێشانەوە و دەوڵەتی نوێیان دروستکرد و کایەی کاریگەرییان دامەزراند وەک ئەوەی ناوچەکە حەوشەی تایبەتی خۆیان بێت.
چەکدارێکی پێشمەرگەی سوریا-کورد لە شارۆچکەی فەیش خابور، نزیک دەروازەی سنووری سێ قۆڵی نێوان عێراق-سوریا-تورکیا، ساڵی ٢٠١٨
چەکدارێکی پێشمەرگەی سوریا-کورد لە شارۆچکەی فەیش خابور، نزیک دەروازەی سنووری سێ قۆڵی نێوان عێراق-سوریا-تورکیا، 2018 وێنە: سەفین حەمید/فرانس پرێس...
کە کورد گەلێکی جیاواز بووە، خاوەن مێژوو و شوناس و زمان و کولتووری خۆی بووە، بەدەگمەن لەم دیزاینە جیۆپۆلەتیکییە گەورەترەدا تۆمار کراوە. ئەوان ڕەوانەی چارەنووسێکی دڵتەزێن کران کە زیاتر لە سەدەیەک نەتەوەبوونی لێ زەوت کردووە.
لەگەڵ ئەوەشدا کورد خۆڕاگرییەکی بەرچاوی نیشانداوە، ڕەتیکردووەتەوە خواستەکانی خۆی تەسلیم بکات یان واز لە تامەزرۆیی ئازادی بهێنێت، تەنانەت لە بەرامبەر گۆشەگیریی خولیی و سەرکوتکردنی زمان و ناسنامە و کولتوور و لە عێراقیشدا جینۆساید لە کاتی هەڵمەتی ئەنفالکردنی سەدام حوسێندا.
لەڕاستیدا بەهۆی بوێری و ئازایەتی کوردەوە، ئەمریکا و گەلانی تری ڕۆژئاوا لە کاتی پێویستدا بۆ هاوکاری چارەنووسساز ڕوویان لێکردوون، لەوانەش لە خەبات دژی ڕژێمی سەدام حوسێن و دواتر دژی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)، تەنها بۆ ئەوەی دوور بکەونەوە کاتێک پشتیوانی کورد پێویست نەبوو. ئەو هەستە پچڕپچڕانەی خەریکبوون لەلایەن کەسانی دیکەوە یارمەتیدەرە بۆ ڕوونکردنەوەی ئەو پەندە کوردییەی کە دەڵێت: "هیچ دۆستێک جگە لە شاخەکان."
بەڵام بەئامانجکردنی بێوچانی کورد، سەرنجی ئەو کەسانەی لە ڕۆژئاوا ڕانەکێشاوە کە خۆیان بە هاندەری ستەملێکراوانەوە دەزانن.
کێ دەتوانێت ڕێپێوانێکی جەماوەری بۆ ماف و ئازادیی کورد لە ناوەڕاستی لەندەن یان ناوەڕاستی تۆرۆنتۆ، یان گردبوونەوەیەکی گەورە لە تایمز سکوێری نیویۆرک یان لە دەرەوەی ئۆپێراهاوسی سیدنی بەبیر بهێنێتەوە؟ پرسی کورد پێویستە هەموو سندوقە پێویستەکان - قوربانیانی جینۆسایدی سەلمێنراو، ئامانجی هێرشی کیمیایی، تینووی چارەنووسی خۆنووسین، هەوڵدان بۆ ڕزگاری - لەگەڵ ئەوەشدا نە هاوار، نە فلۆتیلا، نە کەمپین، نە هاوپشتی سارتوری، هیچ شتێک. بۆچی؟
بۆ نموونە بۆچی بە نزیکەیی پێنج ملیۆن فەلەستینی لە کەرتی ڕۆژئاوا و غەززە خەریکی خولیای ئەو ژمارە زۆرەن، بەڵام لە ٤٠ ملیۆن کورد زیاتر نین؟
ڕێپێوانەکە ڕێگای پێشانگاکە بەجێدەهێڵێت چونکە هەزاران کەس لە ڕێپێوانی ٧٨ەمین ساڵیادی نەکبە لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ لە لەندەن، ٢٠٢٠ ڕێپێوان دەکەن.
لە لەندەن کەس ڕێپێوان بۆ مافی کورد ناکات وێنە: گای سمۆڵمان/گێتی ئیمەیجز...
بۆچی فەلەستینییەکان کە سەرکردەکانیان چەندین پێشنیاری دەوڵەتدارییان ڕەتکردووەتەوە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کۆمیسیۆنی پیل لە ساڵی ١٩٣٧، بەردەوامن لە هەبوونی بەشێکی دڵخۆشکەری دڵسۆز کە هاوار دەکەن بۆ دەوڵەتی فەلەستین، لە کاتێکدا نزیکەی لەسەدا ٩٣ی کوردەکان لە عێراق کە لە ساڵی ٢٠١٧دا لە گشتپرسییەکی ناپابەندکەردا دەنگیان بە سەربەخۆیی داوە، لەلایەن حکومەتی ناوەندی عێراقەوە ڕەتکراونەتەوە کە ئێران پشتگیری دەکات لەلایەن ڕۆژئاواوە پشتگوێ بخرێت؟
هەندێک دەڵێن کورد چاوەڕوانییەکی ناڕاستەقینەی هەیە. ئاخر ئەوان لە چوار وڵاتی دامەزراودا دەژین، بۆیە گۆڕینی سنوورەکان بژاردە نییە. بەڕاستی؟ ئەو سنوورانەی کە سەدەیەک لەمەوبەر لەلایەن زلهێزە کۆلۆنیالیزمە دوورەکانەوە کێشراون، دەبێ بۆ هەمیشە ڕێزیان لێ بگیرێت، تەنانەت ئەگەر بە شێوەیەکی سوارچاکانە واقیعەکانی سەر زەوی پشتگوێ بخەن بۆ پێشخستنی ڕەچاوکردنی جیۆپۆلەتیکی خۆپەرستانە؟
لە ڕاستیدا سنوورەکان دەتوانن بگۆڕدرێن. نموونەکانی ئەم دواییە زۆرن. یەکێتی سۆڤیەت لەت بوو، ١٥ وڵاتی جێنشینی لە شوێنیدا جێگیرکرا. یوگۆسلاڤیا داڕما و حەوت نەتەوەی خاوەن سەروەری سەریان هەڵدا. چیکۆسلۆڤاکیا، وەک یوگۆسلاڤیا، کە یەکێکی دیکەیە لە دروستکراوەکانی دوای جەنگی جیهانی یەکەم، "تەڵاقێکی مەخمەلی" لە نێوان پێکهاتەکانی چیک و سلۆڤاکیادا ئەزموون کرد. باشووری سودان وەک نەتەوەیەکی سەربەخۆ لە سودان سەریهەڵدا. هەروەها ئێریتریا لە ئەسیوپیا و تیمۆری ڕۆژهەڵات لە ئەندەنوسیا. لە لایەکی دیکەوە سۆمالیلاند زیاتر لە سێ دەیە جگە لە سۆماڵ وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆی دیفاکتۆ کاردەکات.
Rojnameya Daily Telegraph nivîsand: Çima li Rojava alîgirên Kurdan ji 3 milyon Filistîniyan kêmtir in? Sedema vê pirsê ew e ku nêzîkî 30 welat piştgiriyê didin Filistîniyan, wek Qeter, Erebistana Siûdî, Îran, Tirkiye û welatên din ên Îslamî, û sedema piştgiriya xurt a ji bo Filistîniyan li Ewropayê bi piranî antîsemîtîk e. Kesên antîsemîtîk karmendên ofîsên hikûmetê ne, û heke hûn dîroka partiyan li welatên Skandînavyayê lêkolîn bikin, ew di destpêkê de li gorî ramana Hitler hatine organîzekirin, ku tê vê wateyê ku populerbûna Naziyan hîn jî di nav hin beşên gel de heye.Nakokiyên di navbera mafên mirovan û qanûnên mirovî yên Rojavayî de. Sekreterê Giştî yê NY çû Sûriyeyê. Me bi hezaran name û wêneyên xwe bi e-nameyê ji wî re şandin. Wî tiştek li ser mafên Kurdan li Sûriyeyê negot. Wan jî tiştek li ser vê yekê negot. Wan tenê dixwestin sizayên li ser Sûriyeyê rakin.
Di derbarê nebûna piştgiriyê ji bo 70 milyon Kurdan de, ew ji ber polîtîkayên hikûmetan ên lihevhatinê bi welatên dîktator ên li herêmê re bû. Mînakî, Tirkiye endamê NATOyê ye, û bi rêya siyaseta NATOyê, ew rê li ber siyasetmedaran digirin ku piştgiriyê bidin Kurdan. Mînakî, çend kesan di Partiya Çep a Swêdê de piştgirî dan Kurdan, lê ew nekarîn bikevin parlamentoyê ji ber pirsgirêkên ewlehiyê û peymanek ku bi Tirkiyeyê re heye, ji ber vê yekê ew li gorî siyaseta Tirkiyeyê tevdigerin.
Bo nimûne, radyoyek bi navê Radyoya Zayla berê bi zimanê Kurdî weşan dikir, lê ji ber ku Tirkiyeyê zext li Swêdê kir dema ku Swêd dixwest bibe endamê NATOyê, ev radyoya Kurdî li ser daxwaza Tirkiyeyê hate girtin. Bi hezaran komên çandî yên Kurdî li Swêdê li ser daxwaza Tirkiyeyê hatin girtin.
Welatên Ewropî û Rojavayî bi vê perspektîfa ewlehiyê li Kurdan wekî neteweyek bindest dinêrin û ev tevger ji ber peyman û peymana ku wan bi Tirkiyeyê re heye ye. Niha, NATO pirsgirêkek bi Rûsyayê re li ser Ukraynayê heye û ji bo ku Erdogan wekî sîxurê NATOyê ku li dijî Rûsyayê sîxuriyê dike razî bikin, ev welat her tiştê ku Tirkiye ji welatên endam ên NATOyê dixwaze dikin. Yek ji daxwazên Tirkiyeyê ew e ku Kurdan tune bike û qedexe bike û zextê li Kurdan bike ku kêmtir siyasî bin. Bo nimûne, tirsonekên Ewropî zarokên Kurd ji malbatên wan digirin bi zextê li ser Kurdan. Bo nimûne, Xanim Merziye Huseyîn, anku Şahar Klar, çend caran beşdarî xwepêşandanên dijî Tirkiyeyê bûye. Piştre wan ew nas kir û di dawiyê de kirêgirtiyên Tirk gilî li Merziyeyê kirin û di dawiyê de zarok vê jinê dibirin û destûr nayê dayîn ku ew bi zarokên xwe re jî hevdîtinê bike. Piştî lêpirsînê, eşkere bû ku çend jinên Ereb ên Filistînî û jineke Tirk li dijî Merziye Huseyîn giliyên bê bingeh li ser nijadperestiyê tomar kirine.
Hin welatên cuda carinan behsa mafên Kurdan dikin. Ev gotin qet neguherîne kiryar an gavên neteweyî ji bo piştgiriya Kurdan. Ew ji meseleyek rastîn bêtir ji ber sedemên siyasî bûn.
Zêdetirî 70 milyon Kurd li cîhanê dijîn û mixabin Rojavayiyan bi xwe bûne sedema dabeşkirina Kurdistanê di navbera welatên cuda yên wekî Fransa û Îngilîstanê de.
Ji ber vê yekê, welatên cuda yên cîhanê li gorî berjewendiyên siyasî û aborî tevdigerin. Mafên mirovan û parastina mirovan di hiş û wijdanê van siyasetmedarên Rojavayî de tune ye.Çima Kurdan ewqas kêm ji coşa exlaqî ya li deverên din seferber bûye kişandiye? Jêder: Omar Karim/AFP
Çima hin doz bal û dilsoziyek tevahî dikişînin dema ku yên din bi piranî têne paşguh kirin an jî kêm têne hesibandin?
Çima ew kesên ku dibêjin eleqeya wan ji bo edalet, mafên mirovan û diyarkirina xweseriyê heye, di hin rewşan de bi herdu lingan diqelişin, lê di yên din de bi dengekî bilind bêdeng dimînin?
Li Rojhilata Navîn a nûjen lêkolînek balkêş heye. Ew Kurdan, gelek ku ji 40 mîlyonî zêdetir e, ku ji sedsalekê zêdetir e ji dewleta xwe bêpar mane, vedihewîne. Rewşa wan a dijwar ji hêla medyaya nûçeyan a windabûyî, çalakvanên kampusê yên bêxem, xwepêşanderên ne amade, Neteweyên Yekbûyî yên bêdeng û pratîkkerên hêrsa bijartî li welatên rojavayî yên ku dibêjin ew piştgiriyê didin mexdûrên hatine kuştin, bi piranî hatiye paşguh kirin.
Piştî têkçûna Împeratoriya Osmanî ji hêla Hêzên Hevpeyman ve sedsalek berê, dikaribû dewletek Kurdî hebûya. Rê di Peymana Sèvres a 1920-an de hate destnîşankirin, ku pêşeroja axên ku berê di bin desthilatdariya Osmanî de bûn çareser kir. Nasname û xwestekên Kurdî hatin nas kirin, lê qet neguherîn rastiyê.
Li şûna wê, deverên ku Kurd lê dijîn, an jî wekî ku jê re digotin Kurdistan, di navbera Îran, Iraq, Sûriye û Tirkiyeyê ya îroyîn de hatin dabeşkirin. Piştî şer, dîplomat û nexşeçêkerên li London û Parîsê sînor ji nû ve xêz kirin, dewletên nû afirandin û qadên bandorê ava kirin mîna ku herêm hewşa wan a taybet be.
Şervanekî Pêşmerge yê Kurd-Sûrî li bajarokê Feyş Xabûr, nêzîkî deriyê sînor ê sêalî di navbera Iraq-Sûrî-Tirkiyeyê de, 2018
Şervanekî Pêşmerge yê Kurd-Sûrî li bajarokê Feyş Xabûr, nêzîkî deriyê sînor ê sêalî di navbera Iraq-Sûrî-Tirkiyeyê de, 2018
Kredî: Safin Hamid/AFP
Kurd gelekî cuda bûn, bi dîrok, nasname, ziman û çanda xwe, ku di vê sêwirana jeopolîtîk a mezintir de bi zorê hatine tomar kirin. Ew ji çarenûsek trajîk re hatin mehkûm kirin ku ji sedsalek zêdetir e, wan ji netewebûnê înkar kiriye.
Lê dîsa jî Kurdan berxwedanek berbiçav nîşan dane, red kirine ku dev ji xwestekên xwe berdin an jî dev ji hesreta xwe ya azadiyê berdin, tewra di dema çewisandinên demkî, tepeserkirina ziman, nasname û çandê, û li Iraqê, qirkirinê de di dema kampanyaya Enfalê ya Sedam Huseyîn de jî.
Bi rastî, ji ber wêrekî û mêrxasiya Kurdan, Dewletên Yekbûyî û welatên din ên Rojavayî dema ku hewce bû, di nav de di têkoşîna li dijî rejîma Sedam Huseyîn û paşê li dijî Dewleta Îslamî (DAIŞ) de, ji bo alîkariya girîng serî li wan dane, lê tenê gava ku êdî piştgiriya Kurdan ne hewce bû, ji wan dûr ketine. Ew hesta tevlêbûna navber ji hêla yên din ve dibe alîkar ku gotina Kurdî rave bike: "Ji bilî çiyayan dost tune ne."
Lêbelê, hedefgirtina bênavber a Kurdan bala kesên li Rojava yên ku dibêjin ew alîgirên bindestan in nekişandiye.
Kî dikare meşek girseyî ji bo maf û azadiya Kurdan li navenda Londonê an navenda Torontoyê, an mîtîngek mezin li Times Square ya New Yorkê an li derveyî Operaya Sydney bi bîr bîne? Divê meseleya Kurd hemû şert û mercên pêwîst bicîh bîne - qurbaniyên jenosîda îsbatkirî, hedefên êrîşên çekên kîmyewî, tîbûna ji bo xwerêveberiyê, lêgerîna ji bo rizgariyê - lê dîsa jî ne qîrîn, ne fîlo, ne kampanya, ne hevgirtina cilûbergan, qet tiştek tune. Çima?
Bo nimûne, çima nêzîkî pênc milyon Filistînî li Şerîaya Rojava û Xezzeyê bi coşa ewqas kesan re mijûl dibin, lê ne ji 40 milyonî zêdetir Kurd?
Meş ji rêya Pêşangehê derdikeve dema ku bi hezaran kes di Meşa Salvegera 78emîn a Nakbayê de di 16ê Gulana 2026an de li Londonê dimeşin.
Kes li Londonê ji bo mafên Kurdan meşiya. Kredî: Guy Smallman/Getty Images
Çima Filistînî, ku rêberên wan gelek pêşniyarên dewletbûnê yên ku vedigerin Komîsyona Peel a 1937an red kirine, beşek dilsoz a teşwîqê heye ku ji bo dewletek Filistînî diqîre, di heman demê de nêzîkî 93 ji sedî yê Kurdên li Iraqê, ku di referandûmek ne-girêdayî ya 2017an de ji bo serxwebûnê deng dan, ji hêla hikûmeta navendî ya Iraqê ya ku ji hêla Îranê ve tê piştgirî kirin ve hatine red kirin û bi piranî ji hêla Rojava ve hatine paşguh kirin?
Hin kes dibêjin ku hêviyên Kurdan ne rast in. Axir, ew li çar welatên damezrandî dijîn, ji ber vê yekê guhertina sînoran ne vebijarkek e. Bi rastî? Sînorên ku ji hêla hêzên kolonyal ên dûr ve sedsalek berê hatine xêzkirin divê her û her werin rêzgirtin, her çend wan bi bêwijdanî rastiyên li ser erdê paşguh kirine da ku ramanên jeopolîtîk ên xweperest pêşve bibin?
Bi rastî, sînor dikarin biguherin. Mînakên vê dawiyê pir in. Yekîtiya Sovyetê hilweşiya, û 15 welatên cîgir li şûna wê hatin danîn. Yugoslavya hilweşiya û heft neteweyên serwer derketin holê. Çekoslovakya, mîna Yugoslavyayê, afirandinek din a piştî Şerê Cîhanê yê Yekem, di navbera pêkhateyên xwe yên Çekî û Slovakî de "veqetînek qedîfe" dît. Sûdana Başûr wekî neteweyek serbixwe ji Sûdanê derket. Her weha, Erître ji Etiyopyayê û Tîmora Rojhilat ji Endonezyayê. Di vê navberê de, Somaliland ji bilî Somalyayê ji sê dehsalan zêdetir wekî dewletek serbixwe ya de facto xebitiye.
Inga kommentarer:
Skicka en kommentar