human rights watch

söndag 31 maj 2026

What is a protester and political dissident?

 

 

What is a protester and political dissident?
Killing and suppressing political and intellectual opponents is a crime against humanity.
A political protester and dissident has a better political project than the ruling system, therefore killing a political opponent and protester is a criminal act. A political opponent calls for democratic reforms and defends the legitimate rights of the people.The presence of armed forces on election day is contrary to democracy. It cannot be called democratic elections, but rather anti-democratic appointments.

 


Protesting against oppression, corruption, and politics is an inalienable right.
Mojtaba and Meysam Vaisi were political opponents through peaceful means, so shooting these two peace butterflies is a crime against humanity because Mojtaba and Meysam worked for humanity.
A protester is a person who publicly expresses opposition to, concern about, or support for an issue, policy, law, organization, or government. Protesters may participate in activities such as demonstrations, marches, rallies, strikes, petitions, or other forms of collective action. Protesting can be peaceful or, in some cases, involve civil disobedience.

A political dissident is a person who openly disagrees with or challenges the policies, actions, or authority of a government or ruling political system. Dissidents often advocate for political reform, civil rights, democracy, or other changes that put them at odds with those in power. In some countries, dissidents can express their views freely; in others, they may face censorship, surveillance, imprisonment, or other penalties.

The two terms can overlap, but they are not the same:

A protester is defined by participating in protest activities.
A political dissident is defined by sustained opposition to a political authority or system.

For example, someone who joins a one-day protest against a tax increase is a protester. Someone who consistently campaigns against government policies and publicly criticizes the ruling regime might be considered a political dissident. A person can be both a protester and a political dissident at the same time.
If the leaders think they can rule by killing and murdering, they are deeply mistaken. One day, their turn will come to be violently destroyed.
If you cannot tolerate criticism and if you cannot solve the people's livelihood problems, it is better to go and sit behind four walls and give up politics because anyone who does anything political must first solve the country's problems and issues. It is an empty and deceitful slogan, worthless.






Security forces only have the right to defend borders and prevent spying. Security forces do not have the right to arbitrarily kill peaceful protesters.

a Kurd and a Yarsani
In memory of Mr. Mujtaba Waisi and Mr. Maysam Waisi
I posted this video on Twitter last fall. Mr. Mojtaba plays the instrument and Mr. Qubad Naqash sings the song 'I am Kurd and Yarsani' to the beautiful children of Daradrezhi library in Kermanshah.

👇👇👇

 Democracy and People’s Rights
Democracy is a system of government in which power belongs to the people. Citizens have the right to choose their leaders through free and fair elections and participate in decision-making.
Main Features of Democracy
Equality – Every citizen has equal rights and opportunities.
Freedom – People can speak, write, and express their opinions freely.
Rule of Law – Everyone, including leaders, must obey the law.
Participation – Citizens can vote, join political parties, and take part in public affairs.
Accountability – Governments are responsible to the people.
People’s Rights in a Democracy
Right to Vote – Citizens can elect their representatives.
Freedom of Speech – People may express their views without fear.
Freedom of Religion – Everyone can follow the religion of their choice.
Right to Education – Access to education for all citizens.
Right to Equality – No discrimination based on race, religion, gender, or caste.
Right to Justice – Equal protection under the law.
Importance of Democracy
Democracy protects human dignity, promotes peace, and encourages development. It allows citizens to raise their voices against injustice and helps create a fair society.
Conclusion
Democracy and people’s rights are closely connected. A strong democracy ensures freedom, equality, and justice for all citizens, helping society grow in a peaceful and organized way.

By S kermashani

ناڕازی و ناڕازی سیاسی چییە؟
کوشتن و سەرکوتکردنی نەیارانی سیاسی و فیکری تاوانی دژ بە مرۆڤایەتییە.
ناڕازی و ناڕازییەکی سیاسی پڕۆژەیەکی سیاسی باشتری هەیە لە سیستەمی دەسەڵاتدار، بۆیە کوشتنی نەیار و ناڕازییەکی سیاسی کارێکی تاوانکارییە. نەیارێکی سیاسی داوای چاکسازی دیموکراسی دەکات و بەرگری لە مافە ڕەواکانی خەڵک دەکات.
ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە ستەم و گەندەڵی و سیاسەت مافێکی بێبەش نییە.
موجتەبا و مەیسام وەیسی بە ڕێگەی ئاشتیانە نەیاری سیاسی بوون، بۆیە تەقەکردنی ئەو دوو پەپوولەی ئاشتییە تاوانی دژ بە مرۆڤایەتییە، چونکە موجتەبا و مەیسام کاریان بۆ مرۆڤایەتی کردووە.
ناڕازی ئەو کەسەیە کە بە ئاشکرا دژایەتی، نیگەرانی، یان پشتیوانی بۆ پرسێک، سیاسەتێک، یاسایەک، ڕێکخراوێک، یان حکومەتێک دەرببڕێت. خۆپیشاندەران دەتوانن بەشداری چالاکییەکانی وەک خۆپیشاندان، ڕێپێوان، گردبوونەوە، مانگرتن، داواکاری، یان جۆرەکانی تری چالاکیی بەکۆمەڵ بکەن. ناڕەزایەتی دەتوانێت ئاشتیانە بێت یان لە هەندێک حاڵەتدا نافەرمانی مەدەنی لەخۆبگرێت.

ناڕازی سیاسی ئەو کەسەیە کە بە ئاشکرا ناکۆک بێت یان تەحەدای سیاسەت، کردار، یان دەسەڵاتی حکومەتێک یان سیستەمی سیاسی دەسەڵاتدار دەکات. زۆرجار ناڕازییان بانگەشە بۆ چاکسازیی سیاسی، مافە مەدەنییەکان، دیموکراسی، یان گۆڕانکارییەکانی دیکە دەکەن کە ئەوان لەگەڵ ئەوانەی لە دەسەڵاتدان ناکۆکییان لەسەر دروست دەکات. لە هەندێک وڵاتدا ناڕازیەکان دەتوانن بە ئازادی بۆچوونەکانیان دەرببڕن؛ لە هەندێکی تردا، لەوانەیە ڕووبەڕووی سانسۆر، چاودێری، زیندانیکردن، یان سزای دیکە ببنەوە.

ئەو دوو زاراوەیە دەتوانن سەریەک بخەن، بەڵام وەک یەک نین:

ناڕازی بە بەشداریکردن لە چالاکییە ناڕەزایەتییەکان پێناسە دەکرێت.
ناڕازی سیاسی بە دژایەتی بەردەوامی دەسەڵات یان سیستەمێکی سیاسی پێناسە دەکرێت.

بۆ نموونە کەسێک بەشداری ناڕەزایەتییەکی یەک ڕۆژە بکات دژی زیادکردنی باج، خۆپیشاندەرە. کەسێک کە بەردەوام بانگەشەی دژ بە سیاسەتەکانی حکومەت بکات و بە ئاشکرا ڕەخنە لە ڕژێمی دەسەڵاتدار بگرێت، ڕەنگە بە ناڕازییەکی سیاسی هەژمار بکرێت. مرۆڤ دەتوانێت لە یەک کاتدا هەم ناڕازی و هەم ناڕازی سیاسی بێت.
ئەگەر سەرکردەکان پێیان وایە دەتوانن بە کوشتن و کوشتن حوکمڕانی بکەن، ئەوا بە قووڵی هەڵە دەکەن. ڕۆژێک دێت، نۆرەی ئەوان دێت کە بە توندوتیژی لەناو ببرێن.
ئەگەر بەرگەی ڕەخنە بگرن و ئەگەر ناتوانن کێشەی بژێوی خەڵک چارەسەر بکەن باشترە بچن لە پشت چوار دیوارەوە دابنیشن و دەستبەرداری سیاسەت بن چونکە هەرکەسێک هەر کارێکی سیاسی بکات دەبێت سەرەتا کێشە و کێشەکانی وڵات چارەسەر بکات. دروشمێکی پوچ و فێڵبازانە، بێ نرخە.دیموکراسی سیستەمێکی حوکمڕانییە کە دەسەڵاتی سیاسی بەخەڵکەوە دەسپێرێت، کە یان ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەڕێگەی نوێنەرانی هەڵبژێردراوەوە مومارەسەی پێدەکەن. دیموکراسییە مۆدێرنەکان کە ڕەگ و ڕیشەی لە وشەی یۆنانی کۆن دا هەیە (بە واتای "حوکمڕانی خەڵک")، سەروەری جەماوەری، سەروەری یاسا، ئازادییە مەدەنییەکان و هەڵبژاردنی کێبڕکێ لە پێشینەدان.
هێزە ئەمنییەکان تەنها مافی بەرگریکردن لە سنوورەکان و ڕێگریکردن لە سیخوڕیکردنیان هەیە. هێزە ئەمنییەکان مافی ئەوەیان نییە خۆپیشاندەرانی ئاشتیخوازانە بە ئارەزووی خۆیان بکوژن.
کوردێک و یارسانییەک
بۆ یادی کاک موجتەبا وەیسی و کاک مەیسەم وەیسی
پاییزی ڕابردوو ئەم ڤیدیۆیەم لە تویتەر بڵاوکردەوە. کاک موجتەبا ئامێرەکە دەژەنێت و کاک قوباد نەقاش گۆرانی 'من کورد و یارسانی' بۆ منداڵە جوانەکانی کتێبخانەی دارادرێژی لە کرماشان دەڵێتەوە.
لەلایەن S کرماشانی

دیموکراسی و مافەکانی گەل
دیموکراسی سیستمێکی حوکمڕانییە کە تیایدا دەسەڵات هی گەلە. هاووڵاتی مافی ئەوەی هەیە لە ڕێگەی هەڵبژاردنی ئازاد و دادپەروەرانە سەرکردەی خۆی هەڵبژێرێت و بەشداری لە بڕیاردان بکات.
تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی دیموکراسی
یەکسانی – هەموو هاووڵاتییەک ماف و دەرفەتی یەکسانی هەیە.
ئازادی – مرۆڤەکان دەتوانن بە ئازادی قسە بکەن و بنووسن و بیروڕای خۆیان دەرببڕن.
سەروەری یاسا – هەموو کەسێک، بە سەرکردەکانیشەوە، دەبێت گوێڕایەڵی یاسا بێت.
بەشداری – هاوڵاتیان دەتوانن دەنگ بدەن، پەیوەندی بە پارتە سیاسییەکانەوە بکەن و بەشداری لە کاروباری گشتیدا بکەن.
لێپرسینەوە – حکومەتەکان بەرپرسیارن بەرامبەر بە خەڵک.
مافەکانی خەڵک لە دیموکراسیدا
مافی دەنگدان – هاووڵاتیان دەتوانن نوێنەری خۆیان هەڵبژێرن.
ئازادی قسەکردن – ڕەنگە خەڵک بەبێ ترس بۆچوونەکانیان دەرببڕن.
ئازادی دین – هەرکەسێک دەتوانێت پەیڕەوی لە ئایینی خۆی بکات.
مافی خوێندن – دەستڕاگەیشتن بە خوێندن بۆ هەموو هاوڵاتیان.
مافی یەکسانی – هیچ جیاکارییەک لەسەر بنەمای ڕەگەز، ئایین، ڕەگەز، یان کاست.
مافی دادپەروەری – پاراستنی یەکسان بەپێی یاسا.
گرنگی دیموکراسی
دیموکراسی کەرامەتی مرۆڤ دەپارێزێت و ئاشتی بەرەوپێش دەبات و هانی گەشەپێدان دەدات. ڕێگە بە هاوڵاتیان دەدات دەنگی خۆیان لە دژی نادادپەروەری بەرز بکەنەوە و یارمەتیدەرە بۆ دروستکردنی کۆمەڵگایەکی دادپەروەرانە.
ئەنجام
دیموکراسی و مافەکانی خەڵک پەیوەندییەکی نزیکیان بەیەکەوە هەیە. دیموکراسییەکی بەهێز ئازادی و یەکسانی و دادپەروەری بۆ هەموو هاوڵاتیان مسۆگەر دەکات، یارمەتی کۆمەڵگا دەدات بە شێوەیەکی ئاشتیانە و ڕێکخراو گەشە بکات. 

 Xwepêşander û muxalifê siyasî çi ye?
Kuştin û tepeserkirina dijberên siyasî û rewşenbîrî sûcek li dijî mirovahiyê ye.
Xwepêşander û muxalifê siyasî projeyek siyasî ya çêtir ji pergala serdest heye, ji ber vê yekê kuştina dijber û muxalifê siyasî kiryarek sûc e. Muxalifê siyasî daxwaza reformên demokratîk dike û mafên rewa yên gel diparêze.
Xwepêşandan li dijî zilm, gendelî û siyasetê mafek bêqusûr e.
Mojtaba û Meysam Vaisi bi rêbazên aştiyane dijberên siyasî bûn, ji ber vê yekê gulebarankirina van her du perperokên aştiyê sûcek li dijî mirovahiyê ye ji ber ku Mojtaba û Meysam ji bo mirovahiyê xebitîn.
Xwepêşander kesek e ku bi eşkereyî nerazîbûn, fikar an piştgiriya ji bo mijarek, siyasetek, qanûnek, rêxistinek an hikûmetê diyar dike. Xwepêşander dikarin beşdarî çalakiyên wekî xwepêşandan, meş, mîtîng, grev, daxwazname an jî formên din ên çalakiyên kolektîf bibin. Xwepêşandan dikare aştiyane be an jî, di hin rewşan de, bêîtaetiya sivîl jî di nav xwe de bigire.

Muxalifê siyasî kesek e ku bi eşkereyî bi siyaset, kiryar an desthilatdariya hikûmetek an pergala siyasî ya serdest nerazî ye an jî li dijî wan derdikeve. Muxalif gelek caran ji bo reformên siyasî, mafên sivîl, demokrasiyê, an guhertinên din ên ku wan bi kesên li ser desthilatdariyê re nakok dikin, parêzvaniyê dikin. Li hin welatan, muxalif dikarin bi azadî nêrînên xwe derbibirin; li hin welatan, dibe ku ew bi sansûr, çavdêrî, girtin, an cezayên din re rû bi rû bimînin.

Her du têgeh dikarin li hev bicivin, lê ew ne yek in:

Xwepêşander bi beşdarbûna di çalakiyên protestoyê de tê pênasekirin.
Muxalifê siyasî bi dijberiya domdar a li hember desthilatdariyek siyasî an pergalê tê pênasekirin.

Bo nimûne, kesek ku beşdarî protestoyek rojekê li dijî zêdebûna bacê dibe, xwepêşander e. Kesek ku bi berdewamî li dijî polîtîkayên hikûmetê kampanyayê dike û bi eşkereyî rejîma serdest rexne dike, dibe ku wekî muxalifê siyasî were hesibandin. Kesek dikare di heman demê de hem xwepêşander û hem jî muxalifê siyasî be.

Ger rêber difikirin ku ew dikarin bi kuştin û kuştinê hukum bikin, ew pir xelet in. Rojekê, dora wan dê were ku bi tundî werin tunekirin.
Eger hûn nikaribin rexneyan tehemûl bikin û eger hûn nikaribin pirsgirêkên debara gel çareser bikin, çêtir e ku hûn biçin û li pişt çar dîwaran rûnin û dev ji siyasetê berdin ji ber ku her kesê ku tiştekî siyasî dike divê pêşî pirsgirêk û pirsgirêkên welêt çareser bike. Ev sloganek vala û xapînok e, bêqîmet e. Demokrasî pergalek hikûmetê ye ku tê de hêza siyasî di destê gel de ye, ku ew rasterast an nerasterast bi rêya nûnerên hilbijartî bikar tînin. Bi koka xwe di peyva Yewnanî ya kevnar dēmokratia (ku tê wateya "hikumdariya ji hêla gel ve") de ye, demokrasiyên nûjen serweriya gel, serweriya hiqûqê, azadiyên sivîl û hilbijartinên reqabetê didin pêşiyê.

Hêzên ewlehiyê tenê mafê parastina sînoran û pêşîgirtina li sîxuriyê hene. Hêzên ewlehiyê mafê kuştina bi awayekî keyfî ya xwepêşanderên aştiyane tune.

Kurd û Yarsanîyek
Ji bo bîranîna Birêz Mujtaba Waisi û Birêz Maysam Waisi
Min ev vîdyo payîza borî li ser Twitterê weşand. Birêz Mojtaba amûrê lê dixe û Birêz Qubad Naqash strana 'Ez Kurd û Yarsanî me' ji zarokên bedew ên pirtûkxaneya Daradrezhiyê li Kirmaşanê re dibêje. Demokrasî û Mafên Gel
Demokrasî sîstemeke hikûmetê ye ku tê de desthilat aîdî gel e. Welatî mafê wan heye ku rêberên xwe bi rêya hilbijartinên azad û dadperwer hilbijêrin û beşdarî biryardanê bibin.
Taybetmendiyên Sereke yên Demokrasiyê
Wekhevî - Her welatiyek xwedî maf û derfetên wekhev e.
Azadî - Mirov dikarin bi azadî biaxivin, binivîsin û ramanên xwe diyar bikin.
Serdestiya Hiqûqê - Divê her kes, tevî rêberan, guh bide qanûnê.
Beşdarbûn - Welatî dikarin deng bidin, beşdarî partiyên siyasî bibin û beşdarî karûbarên giştî bibin.
Berpirsiyarî - Hikûmet li hember gel berpirsiyar in.
Mafên Gel di Demokrasiyê de
Mafê Dengdanê - Welatî dikarin nûnerên xwe hilbijêrin.
Azadiya Axaftinê - Mirov dikarin bê tirs ramanên xwe diyar bikin.
Azadiya Olê - Her kes dikare ola ku ew hildibijêre bişopîne.
Mafê Perwerdehiyê - Gihîştina perwerdehiyê ji bo hemî welatiyan.
Mafê Wekheviyê - Li gorî nijad, ol, zayend, an kastê cudahî tune.
Mafê Dadê - Parastina wekhev di bin qanûnê de.
Girîngiya Demokrasiyê
Demokrasî rûmeta mirovan diparêze, aştiyê pêş dixe û pêşkeftinê teşwîq dike. Ew dihêle ku welatiyan dengê xwe li dijî neheqiyê bilind bikin û dibe alîkar ku civakek dadperwer ava bibe.

Encam
Demokrasî û mafên mirovan bi hev ve girêdayî ne. Demokrasiyek bihêz azadî, wekhevî û edaletê ji bo hemî welatiyan misoger dike, û alîkariya mezinbûna civakê bi awayekî aştiyane û rêxistinkirî dike.

Ji aliyê S kermaşanî ve-

 

Inga kommentarer:

Skicka en kommentar