.jpg)
.jpg)
How was Sulaimani Mo'ini extradited to Iran and how was his body shot and then buried in Mahabad?
Why did Mullah Mustafa shoot Sulaiman Mo'ini and his friends and shock his friends? 👇👇
The Killing of Suleiman Moeini by Mullah Mustafa Barzani
The killing of Suleiman Moeini, carried out on the orders of Mullah Mustafa Barzani on May 15, 1968 (Ordibehesht 25, 1347), stands as a controversial and consequential event in the political history of Kurdistan, as well as in the relations between Kurdish parties in Iran and Iraq. Suleiman Moeini—known as "Fayegh"—was a prominent leftist leader within the "Revolutionary Committee of the Kurdistan Democratic Party of Iran" (KDPI), which was actively engaged in an armed struggle against the Pahlavi regime.
Based on historical documents and existing accounts, the details of this event are as follows:
Background and Causes of Tension
In the late 1960s, Mullah Mustafa Barzani—then the leader of the Kurdistan Democratic Party of Iraq (KDP)—was engaged in an armed conflict against the central government of Iraq. During this period, in order to secure weaponry, financial resources, and the safety of his bases, Barzani had established close ties with the Imperial State of Iran and its intelligence agency, SAVAK.
Conversely, the "Revolutionary Committee of the Kurdistan Democratic Party of Iran"—led by figures such as Suleiman Moeini, Esmail Sharifzadeh, and Mullah Avareh—maintained that the struggle against the Shah’s regime should not be halted for the sake of the interests of the Kurdish movement in Iraq. They initiated armed operations along the Iranian border regions. These actions provoked the ire of the Pahlavi regime; consequently, the Shah demanded that Mullah Mustafa Barzani put an end to the activities of these forces within Iraqi territory—territory they were utilizing as a safe haven. The Circumstances of the Killing and Handover of the Body
In order to preserve his strategic relations with Tehran, Mullah Mustafa Barzani ordered the suppression and arrest of members of the Revolutionary Committee of the Kurdistan Democratic Party of Iran (KDPI).
• Arrest and Assassination: In May 1968 (Ordibehesht 1347), Suleiman Moeini was arrested by Peshmerga forces under Barzani’s command and subsequently killed.
• Handover to SAVAK: Following his death, Moeini’s body was handed over by forces of the Kurdistan Democratic Party of Iraq to the security authorities of the Pahlavi regime (SAVAK).
• Public Display of the Body: To instill fear and terror among the Kurdish population and tribes, the Iranian army and SAVAK paraded Suleiman Moeini’s body on a vehicle through various cities in Iranian Kurdistan—including Piranshahr, Mahabad, and Sanandaj—putting it on public display.
Consequences and Perspectives
This incident dealt a severe blow to the armed movement in Iranian Kurdistan during 1967–1968, eventually contributing to the collapse of the armed campaigns of that era.
• Critics of Barzani: Kurdish leftist and nationalist parties and factions (most notably the Kurdistan Democratic Party of Iran, and subsequently others) condemn this act as a "blatant betrayal," arguing that Iranian Kurdish fighters were used as bargaining chips to appease the Shah of Iran.
• Defenders of Barzani: Conversely, supporters of Mullah Mustafa Barzani justify such actions by citing the necessity of ensuring the survival of the Kurdish movement in Iraq, as well as the geopolitical pressures resulting from a reliance on Iranian aid to counter the formidable Iraqi army of that time.
During those years, Iran put pressure on the Kurdistan Revolution to stand up against the Iranian Kurds and not allow them to take up arms against the Iranian regime.
One day, Sulaiman Mo'ini, the interim secretary of the Kurdistan Democratic Party of Iran (KDP), and a number of friends had returned from Sulaymaniyah and were arrested by PKK Peshmergas As soon as the revolutionary leadership learned of this incident, it sent an urgent letter to Chawarta asking Mo'ini and his friends to reach the area where Mullah Mustafa and the leadership were.
An Iranian delegation led by Mansourpour, a Savak general, came to Mullah Mustafa and had a lot of discussions. They said there was no other way but to hand them over.
Apart from Mullah Mustafa, a number of political bureau members were present at the meeting. The discussion was getting more and more intense. I personally had a fight with Mansourpour.
Mansourpour was very angry with me. He said that the Soviet Union had handed over people we had asked for. How can you do such a thing now? Neither we nor they reached any conclusion and the meeting was adjourned. Those who were there saw how we confronted each other. Even Hajari the poet wrote about the incident and our position in detail. Because he was aware that the Iranian regime's demand was very against our national position.
Iran did not stop there, but the Shah's direct message reached Mullah Mustafa. On May 15, 1968, Sulaiman Mo'ini was shot and buried in the same area. Some of us in the Political Bureau were not aware of the incident.
Iran cleverly took advantage of this opportunity and came to demand his body. They put the body of Mo'ini and his friends in the back of a pickup truck and drove it around Mahabad saying, “This is Sulaimani Mo'ini, we did not kill him. Mullah Mustafa killed him”.
I think the leadership and the revolution had another solution. They could have released Mo'ini and his comrades and told Iran that they had fled. When they were shot, the excuse was given that Mo'ini and his friends were Jalal's supporters, which was not the case.
When Sulaiman and Mo'ini were shot, we did not know because it was done very secretly. Later, when their bodies were taken to Mahabad, we found out and we were very angry.
In my opinion, the first responsibility for the killing of Sulaimani Mo'ini was placed on Barzani, who had the decision, because whoever has more power bears more responsibility. This does not mean that we were innocent.
After the martyrdom of Sulaiman Mo'ini, a number of Iranian Kurds had taken up arms against the regime and had gone to the mountains. Tehran forced the Peshmerga to follow them with Iranian forces He was doing bad things to the revolution. Several Iranian Kurds were martyred, some were arrested and handed over to Iran, while others were reported, including Mullah Aware and his friends. Iran learned to demand more from the revolution, which was of no use to the revolution and the Kurds.
تیرۆرکردنی سولەیمان موینی لە لایەن مەلا مستەفا بارزانی
تیرۆرکردنی سلێمان موینی بە فەرمانی مەلا مستەفا بارزانی لە ١٥ی ئایاری ١٩٦٨، یەکێکە لە ڕووداوە مشتومڕاوی و کاریگەرەکانی مێژووی سیاسی کوردستان و پەیوەندییەکانی نێوان لایەنە کوردییەکانی ئێران و عێراق. سولەیمان موینی ناسراو بە فایەق، سەرکردەیەکی دیار و چەپگەرای "کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران" بوو کە لە سەردەمی خەباتی چەکداری دژ بە ڕێژیمی پەهلەوی چالاک بوو.
بەپێی بەڵگەنامە مێژووییەکان و گێڕانەوەی بەردەست، وردەکارییەکانی ئەم ڕووداوە بەم شێوەیەن:
پێشینە و هۆکارەکانی گرژی
لە کۆتایی شەستەکانی سەدەی ڕابردوودا مەلا مستەفا بارزانی سەرۆکی ئەوکاتی پارتی دیموکراتی کوردستان لەگەڵ حکومەتی ناوەندی عێراق خەریکی شەڕێکی چەکداری بوو. لەو ماوەیەدا بارزانی لە پێناو دابینکردنی چەک و سەرچاوەی دارایی و ئاسایش بۆ بنکەکانی پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ حکومەتی ئیمپراتۆری ئێران و ڕێکخراوی ساواک دامەزراندبوو.
لە بەرامبەردا "کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران" بە سەرۆکایەتی کەسانی وەک سولەیمان موینی، ئیسماعیل شەریفزادە و مەلا ئاوارە، پێیان وابوو کە نابێ لە پێناو بەرژەوەندییەکانی بزووتنەوەی کوردی عێراقدا شەڕ لە دژی ڕژێمی شا ڕابگیرێت. لە ناوچە سنوورییەکانی ئێران دەستیان بە چالاکیی چەکداری کرد. ئەم کارانە ڕژێمی پەهلەوی تووڕە کرد و شا داوای لە مەلا مستەفا بارزانی کرد کە چالاکیی ئەو هێزانە لەسەر خاکی عێراق (کە وەک پەناگە بەکاریان دەهێنا) ڕابگرێت.
چۆن کوشتن و تەرمەکە ڕادەست کرا
بۆ پاراستنی پەیوەندییە ستراتیژییەکانی لەگەڵ تاران، مەلا مستەفا بارزانی فەرمانی سەرکوتکردن و دەستگیرکردنی ئەندامانی کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانی دەرکرد.
• گرتن و تیرۆرکردن: سولەیمان موینی لە مانگی ئایاری ساڵی 1968 لەلایەن هێزەکانی پێشمەرگەوە بە فەرماندەیی بارزانی دەستگیرکرا و دواتر کوژرا.
• ڕادەستکردنی تەرمەکە بە ساواک: دوای کوژرانی موینی، تەرمەکەی لە لایەن هێزەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێراقەوە ڕادەستی بەرپرسانی ئەمنییەتی ڕێژیمی پەهلەوی (ساواک) کرا.
• نمایشکردنی جەستە: بە مەبەستی دروستکردنی ترس و تیرۆر لە نێو خەڵک و هۆزەکانی کورد، سوپای ئێران و ساواک تەرمی سولەیمان موعینییان لەسەر ماشێنێک لێخوڕی و لە شارە جۆربەجۆرەکانی کوردستانی ئێران، لەوانە پیرانشار، مەهاباد، سنە نمایشیان کرد.
دەرئەنجام و تێڕوانینەکان
ئەم ڕووداوە لە ساڵانی ١٣٤٦-١٣٤٧دا گورزێکی قورسی لە بزووتنەوەی چەکداری کوردستانی ئێران دا و وردە وردە بووە هۆی داڕمانی بزووتنەوە چەکدارەکانی ئەو قۆناغە.
• ڕەخنەگرانی بارزانی: حیزب و بزووتنەوە چەپ و نەتەوەپەرستەکانی کورد (بەتایبەت پارتی دیموکراتی کوردستانی ئێران و دواتر بزووتنەوەکانی دیکە) ئەم کارە بە "خیانەتێکی ئاشکرا" و موزایەدەیەک بۆ خەباتکارانی کوردی ئێران بۆ دڵخۆشکردنی شای ئێران شەرمەزار دەکەن.
• بەرگریکارانی بارزانی: لە بەرامبەردا لایەنگرانی مەلا مستەفا بارزانی بە پێویستی پاراستنی مانەوەی بزووتنەوەی کوردستانی عێراق و ئەو فشارە جیۆسیاسییانەی لە ئەنجامی پشتبەستن بە هاوکارییەکانی ئێران لە دژی سوپای زلهێزی عێراق لەو سەردەمەدا دروست بووە، پاساو بۆ ئەو جۆرە کارانە دەهێننەوە.
سلێمانی موعینی چۆن ڕادەستی ئێران کرایەوەو چۆن گولەبارانکراو دواتر تەرمەکەی بەناو مەهاباددا گێڕدرا؟
بۆچی مەلا مستەفا سلێمان موعینیو هاوڕێکانی گولەبارانکردو هاوڕێکانی خۆی توشی شۆک کرد؟ 👇👇
ئەو ساڵانە ئێران فشارێکی زۆری دەکردە سەر شۆرشی کوردستان بۆ ئەوەی دژی کوردانی ئێران بوەستێتەوە و رێگەنەدات چەکدار بن و دژی رژێمی ئێران چالاکی چەکداریی بکەن.
رۆژێک سلێمان موعینی سکرتێری کاتیی حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران لەگەڵ ژمارەیەک هاورێی لە سلێمانییەوە گەرابوونەوە و ویستبویان بچنە ئێران، لای چوارتا کەوتبونە دەست پێشمەرگەی سەر بەپارتی و دەستگیرکرابوون، هەرزوو هەواڵ گەشتبوە ئیتلاعاتی ئێران و بەبابەتی دەستگیرکردنەکەیان زانیبوو، بۆیە فشارێکی زۆریان خستەسەر مەلا مستەفا و مەکتەبی سیاسی و سەرکردایەتی شۆرش کە رادەستی ئێرانیان بکەنەوە، سەرکردایەتی شۆرش هەر کە بەم روداوەی زانی بروسکەیەکی بەپەلەی نارد بۆ چوارتا و داواکرا موعینی و هاورێکانی بگەنە ئەو ناوچەیەی مەلا مستەفا و سەرکردایەتی لێیە.
وەفدێکی ئێران بە سەرۆکایەتی مەنسورپور کە ژەنەراڵێکی ساواک بوو، هاتە لای مەلا مستەفاو لەو بارەیەوە گفتوگۆیەکی زۆریان کرد، ئەوان دەیانگوت جگە لە رادەستکردنیان هیچ رێگەیەکی تر نییە.
جگە لە مەلا مستەفا ژمارەیەک مەکتەبی سیاسی لەو دانیشتنەدابوین، تا دەهات گفتوگۆکە ئاراستەی توندتری وەردەگرت و من شەخسی خۆم لەگەڵ مەنسور پوردا دەممان لە یەک گیرا و قرەقرمان بوو، وتم راستە ئێمە دۆستی ئێرانین بەلام تەسلیمکردنەوەی ئەوان بە هیچ شێوەیەک رێی تێناچێت.
مەنسور پوور لەم قسەیەی من زۆر تورەبوو، وتی کاتی خۆی یەکێتی سۆڤیەت کەسانێکی رادەستکردوینەتەوە کە ئێمە داوامانکردبوون، ئێستا ئێوە چۆن شتی وا دەکەن. قسەیەک لە ئێمە و قسەیەک لەوان نەگەشتینە هیچ ئەنجامێک و دانیشتنەکە دواخرا. ئەوانەی لەوێ بوون بینییان چۆن بە گژ یەکدا چوین تەنانەت هەژاری شاعیر لە نوسینێکدا بەوردی باسی ئەو ڕوداوە و هەڵوێستی ئێمەی کردوە. چونکە ئاگاداربوو دەڵێت داواکەی رژێمی ئێران زۆر دژی هەڵوێستی نەتەوەیی ئێمەبوو.
ئێران بەوە نەوەستا، بەڵکو پەیامی راستەوخۆی شا گەیشتە مەلا مستەفا، ئەوکاتە بڕیارێکی زۆر نارەوا درا و رۆژی ١٥ی ئایاری ساڵی ١٩٦٨ سلێمان موعینی گولەبارانکرا و هەر لەو ناوچەیە بەخاک سپێردرا. لە مەکتەبی سیاسی ئێمە هەندێکمان ئاگاداری ڕوداوەکە نەبوین.
ئێران زۆر زیرەکانە ئەم هەلەی قۆستەوە و هات داوای تەرمەکەی کرد. تەرمی موعینی و هاورێکانی خستە پشتی پیکابێکەوە و بەناو مەهاباددا سوراندیانەوە و دەیانوت ( ئەمە سلێمانی موعینییە، ئێمە نەمانکوشتوە. مەلا مستەفا کوشتویەتی) ئەمە زەبرێکی گەورەی وەشاند و ناوبانگی شۆرشەکەی لای خەڵکی کوردستانی ڕۆژهەڵات لەکەدارکرد.
پێم وایە سەرکردایەتی و شۆرش چارەیەکی تریان پێبوو، دەیانتوانی موعینی و هاورێکانی ئازاد بکەن و وا لە ئیران بگەیەنن کە هەڵهاتوون، ئەوکاتە ئێران ماوەیەک زویر دەبوو داتر کێشەکە چارەدەکرا و ئێمەش توشی ئەو وەزعە نالەبارە نەدەبوین. کاتی گولەبارانکرینیشیان بیانوی ئەوە هێنرایەوە گوایە موعینی و هاورێکانی سەربەباڵی جەلالی بوون، کە واش نەبوو.
ئەوکاتەی سلێمان وموعینی گولەبارانکرا ئێمە نەمانزانی چونکە کارەکە زۆر بە نهێنی کرابوو، دواتر کە تەرمەکەیان بە ناو مەهاباددا گێرا زانیمان و زۆر تورەبوین، مەلا مستەفا لە بەرابەر تورەبونەکەمان وتی بۆیە ئەوکارەی کردوە چونکە ناچارکراوە و هیچ چێرەی تری نەبوە بیکات.
بەبڕوای من بەرپرسیارێتی یەکەمی کوژرانی سلێمانی موعینی خراوەتە ئەستۆی بارزانی کە خاوەنی بڕیاربوو، چونکە کێ دەسەڵاتی زیاتر بێت زیاتر بەرپرسیارێتی هەڵدەگرێت، ئەمە مانای ئەوە نییە ئێمەش بێتاوان بوین، ئەگەرچی ئاگامان لە شەهیدکردنەکەی نەبوو، خۆ دوای ئەوەش کەسانی تر کوژراون و رادەستکراونەتەوە و ئەزیەت دراون، کە تا رادەیەک ئێمەش ئاگامان لێی بوە و لێی بەرپرسیارین.
هەر ئەو دەمە شۆرش چەند بڕیارێکی هەڵەی دا، کە بە بڕوای من هێڵە سورەکانیان تێپەراند ، چونکە دوای شەهیدکردنی سلێمان موعینی ژمارەیەک کوردی ئێران لە دژی رژێم چەکیان هەڵگرتبوو دابویانە شاخەکان، لەلایەن تارانەوە پێشمەرگە ناچارکرا لەگەڵ هێزی ئێرانی شوێنپێیان هەڵبگرن، راستە پێشمەرگە نەیدەویست شەری کوردانی رۆژهەڵات بکات بەڵام ئۆپەراسیۆنکردن لەگەڵ چەکداری ئێرانی کارێکی زۆر نابەجێبوو، ئێران بە مەبەست ئەم داوا خراپانەی لە شۆرش دەکرد. لەو شەرانەدا چەندین کوردی ئێران شەهیدکران و هەندێک دەستگیرکران و رادەستی ئێران کرانەوە، هەواڵ لە هەندێکی تر درا لەوانە مەلا ئاوارە و هاورێکانی. ئیتر ئێران فێربوو داوای زیاتری لە شۆرش دەکرد کە هیچی بەسودی شۆرش و کورد نەبوو.
Inga kommentarer:
Skicka en kommentar